Κόκκινη Λάσπη

Η προβολή της ταινίας θα γίνει με υπότιτλους στα ελληνικά.

ΣΧΟΛΙΑ - ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Η «Κόκκινη Λάσπη» (Rouge / Red Soil, 2020) του Farid Bentoumi είναι ένα γαλλοβελγικό κοινωνικό θρίλερ που χρησιμοποιεί ένα περιβαλλοντικό σκάνδαλο ως αφετηρία για κάτι πολύ πιο προσωπικό: τη σύγκρουση ανάμεσα στην οικογένεια, την εργασία, την κοινωνική αλληλεγγύη και την ανάγκη να ειπωθεί η αλήθεια. Στο κέντρο βρίσκεται η Nour, μια νεαρή νοσηλεύτρια που προσλαμβάνεται στο ιατρείο μιας χημικής βιομηχανίας όπου εργάζεται ο πατέρας της, Slimane, συνδικαλιστής και άνθρωπος βαθιά δεμένος με το εργοστάσιο. 

Η ταινία λειτουργεί πολύ καλά επειδή δεν παρουσιάζει το δίλημμα ως απλό «περιβάλλον εναντίον καπιταλισμού». Ο Slimane δεν είναι ένας μονοδιάστατος συνεργός της βιομηχανίας. Έχει περάσει τη ζωή του εκεί, εκπροσωπεί τους εργαζομένους και ξέρει ότι το εργοστάσιο σημαίνει μισθούς, οικογένειες και οικονομική επιβίωση για ολόκληρη την περιοχή. Από την άλλη, η Nour βλέπει όλο και πιο καθαρά τις συνέπειες της ρύπανσης και τις προσπάθειες συγκάλυψης. Το ερώτημα γίνεται έτσι πολύ πιο δύσκολο: πόσο μακριά μπορείς να φτάσεις για να προστατεύσεις την εργασία των ανθρώπων, όταν η ίδια αυτή εργασία μπορεί να τους αρρωσταίνει; 

Η καρδιά της ταινίας είναι η σχέση Nour-Slimane. Το περιβαλλοντικό ζήτημα είναι αυτό που τους χωρίζει, αλλά η πραγματική σύγκρουση είναι η ενηλικίωση της κόρης απέναντι στον πατέρα που μέχρι τότε αποτελούσε σημείο αναφοράς. Η Nour δεν επαναστατεί απλώς εναντίον μιας εταιρείας. Κάποια στιγμή αναγκάζεται να αμφισβητήσει και τον ίδιο τον άνθρωπο που αγαπά. Και ο Slimane, από την πλευρά του, δεν βλέπει απλώς την κόρη του να διαφωνεί μαζί του· βλέπει να αμφισβητείται ολόκληρη η ζωή και η ταυτότητα που έχει χτίσει γύρω από το εργοστάσιο. Αυτό δίνει στις συγκρούσεις τους μεγαλύτερο βάρος από ένα συνηθισμένο οικολογικό θρίλερ.

Ο τίτλος δεν είναι απλώς περιγραφικός. Το κόκκινο γίνεται οπτικό μοτίβο. Ο σκηνοθέτης επέλεξε να περιορίσει πολύ την παρουσία του κόκκινου μέσα στην εικόνα. Σύμφωνα με τον ίδιο, το κόκκινο εμφανίζεται κυρίως στους χώρους του εργοστασίου, στη λίμνη των αποβλήτων και στο φόρεμα της Nour. Το συνέδεε με τη βρωμιά, το αίμα, την πληγή αλλά και το κόκκινο χρώμα της συνδικαλιστικής πολιτικής παράδοσης. Έτσι, όταν εμφανίζεται το κόκκινο, αποκτά σχεδόν συμβολικό βάρος. Είναι ταυτόχρονα βιομηχανικό απόβλητο και ανθρώπινο τραύμα. Εδώ βρίσκεται και η βασική αρετή της ταινίας. Η «Κόκκινη Λάσπη» δεν λέει απλώς «η ρύπανση είναι κακή». Αυτό θα ήταν πολύ εύκολο.

Το πραγματικό δίλημμα είναι κάτι σαν: Υγεία ή δουλειά; Περιβάλλον ή οικονομική επιβίωση; Πίστη στην οικογένεια ή πίστη στις αρχές σου;

Το Φεστιβάλ Καννών περιέγραψε ακριβώς αυτή τη σύγκρουση ως το δίλημμα ανάμεσα στο «τέλος του μήνα» και το «τέλος του κόσμου». Ο ίδιος ο σκηνοθέτης έχει πει ότι δεν θεωρεί πως υπάρχει κάποια τέλεια λύση και ότι η ταινία θέλει κυρίως να ανοίξει μια συζήτηση που θα απασχολεί την κοινωνία για πολλά χρόνια. Αυτό κάνει την ταινία πιο ενδιαφέρουσα από ένα καθαρόαιμο οικολογικό μανιφέστο.

Η πρωταγωνίστρια Zita Hanrot κρατάει μεγάλο μέρος της ταινίας πάνω της. Η Nour πρέπει να είναι ταυτόχρονα ευάλωτη και αποφασιστική, κόρη και επαγγελματίας, εργαζόμενη και εν δυνάμει 'πληροφοριοδότης'.

Είναι επίσης σημαντικό ότι ο σκηνοθέτης δεν θέλησε να παρουσιάσει τη Nour υπερβολικά ως «γυναίκα» ή ως «Αράβισσα», αλλά πρώτα ως εργαζόμενη και άνθρωπο που προσπαθεί να βρει τη θέση της. Ο ίδιος εξηγεί ότι δεν ήθελε ούτε να υπερτονίσει τη θηλυκότητα ούτε την αραβική καταγωγή των χαρακτήρων. Δίπλα της ο Sami Bouajila δίνει στον Slimane μια πολύ ανθρώπινη διάσταση. Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε μαζί του για να καταλάβουμε γιατί σκέφτεται όπως σκέφτεται.

Η «Κόκκινη Λάσπη» είναι περισσότερο μια ταινία για το τίμημα της αλήθειας παρά μια ταινία για τη ρύπανση. Η ρύπανση είναι το εξωτερικό πρόβλημα· το πραγματικό δράμα βρίσκεται στη στιγμή που η Nour καταλαβαίνει ότι για να υπερασπιστεί αυτό που θεωρεί σωστό μπορεί να χρειαστεί να συγκρουστεί με τον ίδιο της τον πατέρα.

TRIVIA ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ

• Η ιστορία έχει πραγματική βάση. Ο σκηνοθέτης εμπνεύστηκε το σενάριο από την υπόθεση του εργοστασίου στην Gardanne, στη νότια Γαλλία, που είχε συνδεθεί με την απόρριψη «κόκκινης λάσπης» και βιομηχανικών αποβλήτων στη Μεσόγειο. 
• Το αρχικό σχέδιο του σκηνοθέτη ήταν εντελώς διαφορετικό. Ήθελε αρχικά να αφηγηθεί μια ιστορία που διαδραματιζόταν στον χώρο των εργαζομένων στην αποκομιδή απορριμμάτων. Η έρευνά του όμως τον οδήγησε στην υπόθεση της Gardanne και στη βιομηχανική ρύπανση. 
• Αρχικά η ιστορία αφορούσε πατέρα και γιο. Ο σκηνοθέτης αποφάσισε αργότερα να μετατρέψει το παιδί σε κόρη και έγραψε τον ρόλο έχοντας από νωρίς στο μυαλό του την πρωταγωνίστρια Zita Hanrot. 
• Ο σκηνοθέτης ήθελε η Nour να αντιμετωπίζεται μέσα στο εργοστάσιο πρώτα ως εργαζόμενη και όχι ως «γυναίκα». Γι' αυτό απέφυγε να κάνει την πλοκή υπερβολικά «φεμινιστικά» υπογραμμισμένη. 
• Το κόκκινο χρώμα του εργοστασίου δεν ήταν αυτονόητο. Για τα γυρίσματα η ομάδα κάλυψε τμήματα ενός εργοστασίου με ώχρα/κόκκινη άργιλο, ώστε να δημιουργήσει την χαρακτηριστική εικόνα της ταινίας. 
• Η χρωματική στρατηγική ήταν πολύ αυστηρή. Ο σκηνοθέτης ήθελε το κόκκινο να εμφανίζεται σπάνια, ώστε κάθε φορά που το βλέπουμε να γίνεται αμέσως αντιληπτό. 
• Ο τίτλος λειτουργεί ταυτόχρονα κυριολεκτικά και συμβολικά. Ο σκηνοθέτης έχει εξηγήσει ότι το κόκκινο συμβολίζει τη βρωμιά, το αίμα, την πληγή και τη συνδικαλιστική πολιτική παράδοση. 
• Η λίμνη με την κόκκινη λάσπη δεν είναι πραγματική λίμνη αποβλήτων που γυρίστηκε όπως τη βλέπουμε. Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, χρησιμοποιήθηκε μια όμορφη λίμνη στις γαλλικές Άλπεις και η εικόνα τροποποιήθηκε οπτικά ώστε να μοιάζει με τον πραγματικό χώρο βιομηχανικών αποβλήτων που ενέπνευσε την ιστορία. 
• Η πραγματική εγκατάσταση της Gardanne ήταν σημαντική για την έμπνευση ακριβώς επειδή το πρόβλημα δεν ήταν μόνο περιβαλλοντικό: το εργοστάσιο συνδεόταν με περίπου 500 θέσεις εργασίας, κάτι που έκανε το δίλημμα πολύ πιο σύνθετο. 
• Η ταινία είναι το δεύτερο μεγάλου μήκους φιλμ του Farid Bentoumi, μετά το Good Luck Algeria (2015). Ο Bentoumi ξανασυνεργάστηκε με τον Sami Bouajila. Οι δύο τους είχαν δουλέψει μαζί και στο Good Luck Algeria. 
• Η Céline Sallette υποδύεται την Emma, τη δημοσιογράφο που ερευνά τη διαχείριση των αποβλήτων. Ο ρόλος της λειτουργεί ως ένας δεύτερος δρόμος προς την αποκάλυψη της αλήθειας, παράλληλος με την έρευνα της Nour. 
• Στην ταινία εμφανίζεται επίσης ο Olivier Gourmet, γνωστός Βέλγος ηθοποιός, ως Stéphane Perez, εκπρόσωπος της διοίκησης της βιομηχανίας. 
• Η ταινία αρχικά είχε επιλεγεί για το Φεστιβάλ των Καννών του 2020. Επειδή όμως η κανονική διοργάνωση των Καννών εκείνης της χρονιάς ακυρώθηκε λόγω της πανδημίας, το Rouge ανήκε στις ταινίες που έλαβαν το ειδικό label «Cannes 2020». Οι ταινίες με το label Cannes 2020 παρουσιάστηκαν στη συνέχεια σε άλλες διοργανώσεις· το Rouge προβλήθηκε, μεταξύ άλλων, στο Φεστιβάλ Αμερικανικού Κινηματογράφου της Deauville το 2020. 
• Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν το καλοκαίρι του 2019, κυρίως στην περιοχή της Isère και στη Savoie, με locations μεταξύ άλλων σε Grenoble, Échirolles, Jarrie, Vizille και Aigueblanche. Για τα γυρίσματα χρησιμοποιήθηκε και η Carbone Savoie στη La Léchère ως βιομηχανικός χώρος. 
• Η φωτογραφία είναι του George Lechaptois, ο οποίος συνεργάστηκε στενά με τον σκηνοθέτη στην ιδέα της περιορισμένης χρήσης του κόκκινου. 
• Η ταινία χαρακτηρίζεται επίσημα ως thriller, αλλά στην πράξη βρίσκεται κάπου ανάμεσα σε οικογενειακό δράμα, κοινωνικό σινεμά και οικολογικό θρίλερ. Η ίδια η παραγωγή την προωθεί ως thriller, ενώ το Φεστιβάλ Καννών τονίζει την κοινωνική και περιβαλλοντική της διάσταση.

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ - ΧΟΡΗΓΙΑ

Η ταινία προβάλλεται σε συνεργασία της Κινηματογραφικής Λέσχης Ρεθύμνου με το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδας.