Van Gogh

Η προβολή της ταινίας θα γίνει με υπότιτλους στα ελληνικά σε αίθουσα της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ρεθύμνης (στην οδό Σταυριανού Μπίρη 6) και θα έχει ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΙΣΟΔΟ για όλους.

Μετά το τέλος της ταινίας θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό, την οποία θα προλογίσει και θα συντονίσει ο Κωνσταντίνος Χρηστίδης, μέλος Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού (εικαστικός) του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης.

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ - ΧΟΡΗΓΙΑ

Η ταινία αυτή προβάλλεται στο πλαίσιο συνεργασίας της Κινηματογραφικής Λέσχης Ρεθύμνου με τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνης και το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδας.

ΣΧΟΛΙΑ - ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Αντί να ακολουθήσει την πεπατημένη μιας κλασικής βιογραφίας γεμάτης μελοδραματισμούς ή στερεότυπα για την «τρελή» φύση του καλλιτέχνη, ο σκηνοθέτης Maurice Pialat αποτυπώνει την καθημερινότητα του Βαν Γκογκ. Παρακολουθούμε τις απλές στιγμές του: τη σχέση του με τον αδελφό του Τεό, τις αλληλεπιδράσεις του με την οικογένεια Γκασέ και την κόρη του γιατρού Μαργκερίτ, τους περιπάτους του στη γαλλική επαρχία, αλλά και την εσωτερική του απομόνωση.

Πρόκειται για ένα από τα πιο ώριμα και αντισυμβατικά πορτρέτα καλλιτέχνη στην ιστορία του κινηματογράφου, που προτιμά την αλήθεια της καθημερινής ζωής από τον μύθο της αυτοχειρίας. 

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία είναι ότι ο Maurice Pialat δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να αναπαραστήσει την καλλιτεχνική δημιουργία του ζωγράφου. Δεν επιχειρεί να μεταφέρει στον κινηματογράφο τα εκρηκτικά χρώματα, τις στροβιλιζόμενες πινελιές και την εκφραστική ένταση των έργων του. Αντίθετα, επιλέγει μια σχετικά ήρεμη, φυσιοκρατική κινηματογραφική γλώσσα. Βλέπουμε τον ζωγράφο να ζει μέσα στο περιβάλλον του, όχι να δημιουργεί αριστουργήματα. Έτσι προκύπτει μια ενδιαφέρουσα αντίθεση: η καθημερινότητα του ανθρώπου είναι σχεδόν κοινότοπη, ενώ η τέχνη που αφήνει πίσω του είναι συγκλονιστική.

Η μοναξιά του Βαν Γκογκ δεν παρουσιάζεται μόνο ως αποτέλεσμα της ψυχικής του κατάστασης. Συνδέεται επίσης με την αδυναμία του να βρει μια πραγματική θέση μέσα στην κοινωνία και να δημιουργήσει σταθερές ανθρώπινες σχέσεις. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η σχέση του με τον αδελφό του Τεό. Παρά την οικονομική και συναισθηματική υποστήριξη που του προσφέρει, η σχέση τους χαρακτηρίζεται από εντάσεις, εξαρτήσεις, απογοητεύσεις και αμοιβαίες παρεξηγήσεις. Η ταινία δείχνει ότι ακόμη και η αγάπη δεν αρκεί πάντοτε για να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα σε δύο ανθρώπους.

Ο Maurice Pialat δεν περιορίζεται στο πορτρέτο του κεντρικού ήρωα. Δημιουργεί μια ολόκληρη κοινωνική τοιχογραφία της γαλλικής επαρχίας στα τέλη του 19ου αιώνα. Οι γιατροί, οι αστοί, οι γυναίκες, οι καλλιτέχνες και οι απλοί άνθρωποι που συναντά ο Βαν Γκογκ δεν αποτελούν απλώς δευτερεύοντες χαρακτήρες. Μέσα από αυτούς αποκαλύπτεται μια κοινωνία γεμάτη συμβάσεις, υποκρισία, ταξικές διαφορές και αντιφάσεις. Ενδιαφέρον έχει ότι ο Βαν Γκογκ δεν εμφανίζεται πάντοτε ως το θύμα αυτής της κοινωνίας. Συχνά είναι ο ίδιος εκείνος που προκαλεί, προσβάλλει και δυσκολεύει τους ανθρώπους γύρω του.

Η σχέση του με τη Μαργκερίτ, την κόρη του γιατρού Γκασέ, προσθέτει μια διαφορετική διάσταση στην προσωπικότητά του. Ο έρωτας, η σεξουαλικότητα και η επιθυμία για συντροφικότητα αποκτούν σημαντική θέση στην ταινία. Ο Maurice Pialat ενδιαφέρεται να δείξει έναν Βαν Γκογκ που δεν είναι αποκομμένος από τις απολαύσεις της ζωής. Οι σκηνές στις ταβέρνες, στα υπαίθρια γλέντια και στους χώρους διασκέδασης λειτουργούν ως αντίβαρο στη γνωστή εικόνα του απομονωμένου και βασανισμένου καλλιτέχνη.

Η φωτογραφία και η σκηνοθεσία αποτελούν από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της ταινίας. Ο Maurice Pialat δημιουργεί μια ατμόσφαιρα που θυμίζει συχνά πίνακες των ιμπρεσιονιστών, ιδιαίτερα του Ρενουάρ και του Μανέ. Τα τοπία, τα ποτάμια, οι κήποι, οι υπαίθριες συγκεντρώσεις και οι σκηνές καθημερινής ζωής έχουν μια ιδιαίτερη εικαστική ποιότητα. Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο ότι η εικόνα της ταινίας δεν προσπαθεί να μιμηθεί τη ζωγραφική του ίδιου του Βαν Γκογκ. Αντίθετα, δημιουργεί έναν κόσμο που παραπέμπει περισσότερο στην αισθητική των ζωγράφων της εποχής του.

TRIVIA ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ

• Ο Maurice Pialat ήταν ο ίδιος ζωγράφος: Πριν ασχοληθεί με τον κινηματογράφο, ο σκηνοθέτης Maurice Pialat είχε σπουδάσει καλές τέχνες και φιλοδοξούσε να γίνει ζωγράφος. Η βαθιά του γνώση για την τεχνική και την καθημερινή τριβή με τον καμβά είναι ο λόγος που η ταινία αποφεύγει τα κλισέ και εστιάζει στην επίπονη, ρουτινιάρικη πλευρά της δημιουργίας.
• Ο Jacques Dutronc δεν ήταν η πρώτη επιλογή: Αρχικά, ο Maurice Pialat εξέταζε τον Daniel Auteuil για τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Τελικά επέλεξε τον τραγουδιστή και ηθοποιό Jacques Dutronc, ο οποίος έδωσε μια συγκλονιστική ερμηνεία κερδίζοντας το Βραβείο César Α' Ανδρικού Ρόλου.
• Η ερμηνεία του Jacques Dutronc: Ο πρωταγωνιστής Jacques Dutronc παραδίδει μια από τις πιο χαμηλόφωνες αλλά συγκλονιστικές ερμηνείες του γαλλικού σινεμά, αποδίδοντας την κούραση, την παραίτηση και την εσωτερική ένταση του ζωγράφου χωρίς υπερβολές.
• Η φωτογραφία του Emmanuel Machuel: Αποφεύγει την ακριβή απομίμηση των πινάκων του Βαν Γκογκ. Αντί να προσπαθήσει να μιμηθεί τις πινελιές του, αποτυπώνει το φως και την ατμόσφαιρα της εποχής με ιμπρεσιονιστική λιτότητα.
• Η αποθέωση από τον Jean-Luc Godard: Μετά την προβολή της ταινίας, ο Jean-Luc Godard έστειλε ένα αποθεωτικό σημείωμα στον Pialat, γράφοντας χαρακτηριστικά: «Αγαπητέ μου Maurice, η ταινία σου είναι εκπληκτική, ολοκληρωτικά εκπληκτική... πολύ πέρα από τον κινηματογραφικό ορίζοντα που κάλυπτε μέχρι τώρα το άθλιο βλέμμα μας».
• «Η εξαφάνιση» των διάσημων γεγονότων: Ο Maurice Pialat παρέλειψε εσκεμμένα όλα τα «γνωστά» περιστατικά της ζωής του Βαν Γκογκ που συνήθως προβάλλουν οι βιογραφίες, όπως είναι το κόψιμο του αυτιού του. Μάλιστα, σπάνια βλέπουμε στην οθόνη τους ίδιους τους πίνακες την ώρα που ολοκληρώνονται.
• Ένταση στα γυρίσματα: Ο Maurice Pialat ήταν γνωστός για τον εκρηκτικό χαρακτήρα του και τις εντάσεις που δημιουργούσε στα γυρίσματα ώστε να αποσπά αυθεντικές, απροετοίμαστες αντιδράσεις από τους ηθοποιούς του. Η νεαρή τότε Elsa Zylberstein (που υποδύθηκε την Cathy) έχει δηλώσει σε συνεντεύξεις της πόσο απαιτητικός αλλά και καθοριστικός ήταν ο Pialat για την καριέρα της.
• Η επίσημη πρόταση της Γαλλίας για τα Όσκαρ: Η ταινία επιλέχθηκε ως η επίσημη υποψηφιότητα της Γαλλίας για το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας στην 64η Απονομή (1992), αν και δεν κατάφερε να μπει στην τελική πεντάδα.

ΒΡΑΒΕΙΑ-ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ

Η ταινία απέσπασε 3  βραβεία και 12 υποψηφιότητες σε διάφορα φεστιβάλ κινηματογράφου. Το 1991 ήταν υποψήφια στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών για το Βραβείο του Χρυσού Φοίνικα. Το 1992 ήταν η επιλογή της Γαλλίας για την εκπροσώπησή της στα βραβεία Όσκαρ στην κατηγορία Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας. Ο πρωταγωνιστής Jacques Dutronc κέρδισε για την ερμηνεία του, το Βραβείο César Α' Ανδρικού Ρόλου.