Τα 25 καλύτερα ντοκιμαντέρ όλων των εποχών, σύμφωνα με το Hollywood Reporter

Το ντοκιμαντέρ (documentary film), είναι ένα είδος κινηματογραφικής ταινίας μικρού ή μεγάλου μήκους, που καταπιάνεται με θέματα ιστορικά, επιστημονικά, κοινωνικά, βιογραφικά, πολιτικά, καλλιτεχνικά κ.ά. Οι αναφορές του βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα και συνήθως συνοδεύονται από συνεντεύξεις και μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν ή έχουν γνώση για το θέμα το οποίο αναλύεται κάθε φορά. Μάλιστα, οι πρώτες ταινίες που δημιουργήθηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα κάλλιστα μπορούν να θεωρηθούν ως ντοκιμαντέρ.

Τον Ιούλιο του 2026, οι κριτικοί του Hollywood Reporter, David Rooney, Jon Frosch, Daniel Fienberg, Leslie Felperin και Jordan Mintzer, δημοσίευσαν μια λίστα με τα 25 καλύτερα ντοκιμαντέρ όλων των εποχών, τιμώντας τις πιο προσωπικές, υποκειμενικές και διαχρονικές μη μυθοπλαστικές ταινίες που έχουν γίνει ποτέ. Αναφέρουν στο άρθρο τους, τα ακόλουθα:

Ένα από τα παράδοξα όταν πρόκειται για τα ντοκιμαντέρ - ειδικά τα «καλύτερα» από αυτά, όπως επιλέξαμε εδώ - είναι ότι όσο πιο προσωπικά, εμμονικά και, ναι, υποκειμενικά είναι, τόσο καλύτερα τείνουν να γίνονται.

Σε ένα είδος που πολλοί θεατές περιμένουν να μας προσφέρει αμερόληπτα, φαινομενικά αντικειμενικά πορτρέτα του παρελθόντος και του παρόντος μας, οι ταινίες που ξεχωρίζουν συχνά κάνουν το αντίθετο. Παρουσιάζουν τολμηρά, μοναδικά, βαθιά ιδιοσυγκρασιακά οράματα, συχνά από σκηνοθέτες (Ανιές Βαρντά, Βέρνερ Χέρτζογκ, Τζόναθαν Ντέμι και Σάρα Πόλεϊ, για να αναφέρουμε μερικούς που περιλαμβάνονται εδώ) που έχουν αμφιταλαντευτεί ανάμεσα σε έργα μυθοπλασίας και τεκμηρίωσης (nonfiction). Ακόμη και ο αείμνηστος, σπουδαίος Φρέντερινκ Ουάιζμαν - δύο από τις 46 ταινίες του οποίου βρίσκονται στη λίστα μας - ισχυριζόταν ότι γύριζε «μυθοπλασίες πραγματικότητας» και όχι ντοκιμαντέρ, παρόλο που πάντα ταξινομούνταν ως τέτοια.

Φυσικά, πολλά σπουδαία ντοκιμαντέρ αφορούν επίσης σπουδαία θέματα, και δεν υπάρχει έλλειψη κομβικών ιστορικών γεγονότων και προσωπικοτήτων στις ταινίες που επιλέξαμε. Η σφαγή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου βρίσκεται στο επίκεντρο τριών ταινιών της λίστας μας - όλες γυρισμένες στη Γαλλία, αξιοσημείωτα. Πρωτοπόροι συγγραφείς (Τζέιμς Μπόλντουιν), καλλιτέχνες (Ρόμπερτ Κραμπ), ροκ σταρ (Μπομπ Ντίλαν, The Rolling Stones, Talking Heads) και αθλητές (Μοχάμεντ Άλι, Ο. Τζ. Σίμπσον - εντάξει, λοιπόν, ένας αθλητής που ήταν επίσης ύποπτος για φόνο) προβάλλονται επίσης.

Κι όμως, σχεδόν το ένα τρίτο του Top 25 μας αφορά ανθρώπους ή μέρη που κανείς δεν είχε ακούσει πραγματικά πριν. Είτε πρόκειται για skaters που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη Βιομηχανική Ζώνη (Rust Belt)· για μπασκετμπολίστες γυμνασίου που αγωνίζονται στο Σικάγο· για drag queens που κάνουν voguing στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1980· για Παριζιάνους που ψάχνουν στους κάδους σκουπιδιών για ζαρζαβατικά· για μεταλλωρύχους του Κεντάκι που απεργούν για μια συνδικαλιστική σύμβαση· για έναν αποτυχημένο ηθοποιό που πίστευε ότι μπορούσε να γίνει κολλητός με τις αρκούδες της Αλάσκας· ή για ένα ζευγάρι πρώην πλούσιων ερημιτών που ζουν μέσα στη βρωμιά και τις αυταπάτες στα Χάμπτονς - αυτό που γίνεται σαφές, όταν φτιάχνεις μια τέτοια λίστα, είναι ότι τα θέματα που απεικονίζονται τελικά έχουν λιγότερη σημασία από το πώς απεικονίζονται.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα υπάρξουν αναγνώστες που θα διαφωνήσουν με την κατάταξη, τις παραλείψεις και τις επιλογές μας· εμείς οι ίδιοι περάσαμε πολύ χρόνο συζητώντας. Αφού αρχικά αποφασίσαμε να μην συμπεριλάβουμε πάνω από μία ταινία ανά σκηνοθέτη, καταλήξαμε να αποσύρουμε αυτή την παράμετρο και να εμπιστευτούμε το ένστικτό μας - μια έμμεση αναγνώριση ότι ορισμένοι ντοκιμαντερίστες, στην προκειμένη περίπτωση οι αδελφοί Μέισλς, ο Ντ. Α. Πένεμπεϊκερ και ο Ουάιζμαν, είναι πραγματικά δεξιοτέχνες του είδους.

Πέντε ταινίες που σχεδόν τα κατάφεραν - θεωρήστε τις, τιμητικές αναφορές - είναι: το All the Beauty and the Bloodshed (2022) της Λόρα Πόιτρας, το Burden of Dreams (1982) του Λες Μπλανκ, το 4 Little Girls (1997) του Σπάικ Λι, το Salesman (1969) των αδελφών Μέισλς και της Σάρλοτ Ζουέριν, και το The Times of Harvey Milk (1984) του Ρομπ Έπσταϊν.

Καθώς μπαίνουμε στην περίοδο της θερινής ραστώνης και των «νεκρών μηνών» του καλοκαιριού - ή αν περιμένετε ακόμα να κλείσετε μια αξιοπρεπή θέση για το The Odyssey σε Imax 70mm - θα μπορούσατε να κάνετε και χειρότερα από το να αναζητήσετε έναν ή δύο τίτλους από τη λίστα μας (πολλοί είναι διαθέσιμοι σε πλατφόρμες streaming). Ίσως ανακαλύψετε κάτι νέο, επιτρέποντας σε έναν από αυτούς τους σπουδαίους σκηνοθέτες να λειτουργήσει ως οδηγός σας μέσα στον παράξενο, θλιβερό και θαυμαστό κόσμο μας.

[Πηγή: The Hollywood Reporter]

Η λίστα των ταινιών είναι η ακόλουθη:

1. Grey Gardens (Albert & David Maysles)
2. Stop Making Sense (Jonathan Demme)
3. Shoah (Claude Lanzmann)
4. The Gleaners and I (Agnès Varda)
5. Hoop Dreams (Steve James)
6. When We Were Kings (Leon Gast)
7. Night and Fog (Alain Resnais)
8. Sans Soleil (Chris Marker)
9. In Jackson Heights (Frederick Wiseman)
10. Paris Is Burning (Jennie Livingston)
11. Crumb (Terry Zwigoff)
12. Harlan County, USA (Barbara Topple)
13. Don’t Look Back (D.A. Pennebaker)
14. Man With a Movie Camera (Dziga Vertov)
15. O.J.: Made in America (Ezra Edelman)
16. The Sorrow and the Pity (Marcel Ophuls)
17. Minding the Gap (Bing Liu)
18. Stories We Tell (Sarah Polley)
19. Berlin: Symphony of a Great City (Walter Ruttmann)
20. Grizzly Man (Werner Herzog)
21. Gimme Shelter (Albert & David Maysles and Charlotte Zwerin)
22. Original Cast Album: Company (D.A. Pennebaker)
23. Belfast, Maine (Frederick Wiseman)
24. I Am Not Your Negro (Raoul Peck)
25. The Fog of War (Errol Morris)

Πιο κάτω βρίσκονται πληροφορίες για καθένα από τα ντοκιμαντέρ αυτά (σύντομη περιγραφή, αφίσα και τρέιλερ ή ακόμα και ολόκληρο το βίντεο της ταινίας).

Πηγές: The Hollywood Reporter, IMDB, Wikipedia

01. Grey Gardens (1975) των Albert & David Maysles

Το "Grey Gardens" είναι ένα αμερικανικό ντοκιμαντέρ του 1975 των Albert και David Maysles. Η ταινία απεικονίζει την καθημερινή ζωή δύο μοναχικών γυναικών της ανώτερης τάξης, μιας μητέρας και μιας κόρης, και οι δύο ονόματι Edith Beale, οι οποίες ζούσαν σε συνθήκες φτώχειας στο Grey Gardens, ένα εγκαταλελειμμένο αρχοντικό στην οδό West End 3 στην πλούσια γειτονιά Georgica Pond του East Hampton στη Νέα Υόρκη. Η ταινία προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών το 1976.

Η ταινία στο IMDB

02. Stop Making Sense (1984) του Jonathan Demme

Μουσικό ντοκιμαντέρ του 1984 σε σκηνοθεσία Jonathan Demme. Πρόκειται για την κινηματογράφηση της ζωντανής εμφάνισης του γνωστού συγκροτήματος Talking Heads σε συναυλίες που έδωσε στο Hollywood τον Δεκέμβριο του 1983, στα πλαίσια της περιοδείας του για την προώθηση του album του 'Speaking in Tongues'.

Η ταινία στο IMDB

03. Shoah (1985) του Claude Lanzmann

O Claude Lanzmann δημιούργησε το 1985 το ντοκιμαντέρ με τίτλο "Shoah" το οποίο για δέκα σχεδόν ώρες ανακαλεί στιγμές αποτροπιασμού και φρίκης από το μεγαλύτερο έγκλημα της σύγχρονης ιστορίας, το Ναζιστικό Ολοκαύτωμα. Μέσα από συνεντεύξεις και μαρτυρίες από επιζήσαντες αλλά και αυτουργούς δίνονται περιγραφές και ανακαλούνται μνήμες από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης στην κατεχόμενη Πολωνία.

Η ταινία στο IMDB

04. The Gleaners and I (2000) της Agnès Varda

Το "The Gleaners and I" είναι ένα γαλλικό ντοκιμαντέρ του 2000 σε σκηνοθεσία Agnès Varda, το οποίο εξερευνά το θέμα της σταχυολόγησης - ιστορικά, τη συλλογή αγροτικών προϊόντων που απομένουν μετά την επίσημη συγκομιδή, συμπεριλαμβανομένης της αγροτικής-αστικής ανάκτησης απορριφθέντων τροφίμων και αντικειμένων.

Η ταινία στο IMDB

05. Hoop Dreams (1994) του Steve James

Ο Steve James σκηνοθετεί και δημιουργεί το 1994 ένα αθλητικό ντοκιμαντέρ για τη ζωή δυο αφροαμερικανών νεαρών από το Σικάγο που αγωνίζονται να παίξουν στο κολεγιακό πρωτάθλημα μπάσκετ των ΗΠΑ με απώτερο σκοπό να γίνουν αργότερα επιτυχημένοι επαγγελματίες μπασκετμπολίστες του NBA. Τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ διήρκεσαν περίπου πέντε χρόνια και είχαν σαν αποτέλεσμα να γυριστούν γύρω στις 250 ώρες πλάνων από τα οποία σχεδόν 3 ώρες αποτέλεσαν το υλικό για την τελική μορφή της ταινίας.

Η ταινία στο IMDB

06. When We Were Kings (1996) του Leon Gast

Το "When We Were Kings" είναι ένα αμερικανικό ντοκιμαντέρ του 1996 σε σκηνοθεσία Leon Gast για τον αγώνα πρωταθλήματος πυγμαχίας βαρέων βαρών "Rumble in the Jungle" που διεξήχθη στις 30 Οκτωβρίου 1974 στο Ζαΐρ μεταξύ του παγκόσμιου πρωταθλητή βαρέων βαρών George Foreman και του Muhammad Ali.

Η ταινία στο IMDB

07. Night and Fog (1956) του Alain Resnais

Το "Night and Fog (Nuit et brouillard)" είναι μια γαλλική ταινία τεκμηρίωσης μικρού μήκους του 1955-1956 σε σκηνοθεσία Alain Resnais. Αποτελεί μια από τις πρώτες και σπουδαιότερες κινηματογραφικές αποτυπώσεις του Ολοκαυτώματος, γυρισμένη δέκα χρόνια μετά την απελευθέρωση των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης.

Η ταινία στο IMDB

08. Sans Soleil (1983) του Chris Marker

Γαλλικό ντοκιμαντέρ του Chris Marker από το 1983. Είναι ένα πειραματικό φιλμ γεμάτο εικόνες και σκηνές κυρίως από την Ιαπωνία και την αφρικανική χώρα Γουινέα Μπισάου, ενώ παράλληλα μια γυναικεία φωνή αφηγείται τις σκέψεις, τους στοχασμούς και τις αναμνήσεις ενός περιηγητή.

Η ταινία στο IMDB

09. In Jackson Heights (2015) του Frederick Wiseman

Το "In Jackson Heights" είναι μια ταινία ντοκιμαντέρ του 2015 για την κοινότητα του Jackson Heights, Queens, Νέα Υόρκη, σε σκηνοθεσία Frederick Wiseman. Η ταινία απέσπασε ευρεία αποδοχή από τους κριτικούς. Το 2017, η ταινία θεωρήθηκε η δέκατη τρίτη «Καλύτερη ταινία του 21ου αιώνα μέχρι τώρα» από τους New York Times.

Η ταινία στο IMDB

10. Paris Is Burning (1990) της Jennie Livingston

Το "Paris Is Burning" είναι ένα αμερικανικό ντοκιμαντέρ του 1990 σε σκηνοθεσία της Jennie Livingston. Γυρισμένο σε μια περίοδο επτά ετών από τα μέσα έως τα τέλη της δεκαετίας του 1980, καταγράφει την κουλτούρα του χορού της Νέας Υόρκης και τις αφροαμερικανικές, λατινοαμερικανικές, ομοφυλόφιλες και τρανς κοινότητες που εμπλέκονται σε αυτήν. 

Οι κριτικοί θεωρούν την ταινία ένα ανεκτίμητο ντοκιμαντέρ που καταγράφει το τέλος της «Χρυσής Εποχής» της σκηνής των αιθουσών χορού της Νέας Υόρκης και μια στοχαστική εξερεύνηση της φυλής, της τάξης, του φύλου και της σεξουαλικότητας στην Αμερική. Το 2016, η ταινία επιλέχθηκε για διατήρηση στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου των Ηνωμένων Πολιτειών από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου ως «πολιτισμικά, ιστορικά ή αισθητικά σημαντική». Έκτοτε έχει καταταχθεί από πολλές δημοσιεύσεις ως ένα από τα σπουδαιότερα ντοκιμαντέρ όλων των εποχών.

Η ταινία στο IMDB

11. Crumb (1994) του Terry Zwigoff

Το "Crumb" σε σκηνοθεσία του Terry Zwigoff είναι ένα σπουδαίο και βαθιά αποκαλυπτικό ντοκιμαντέρ για τη ζωγραφική και τη ζωή του αμφιλεγόμενου underground δημιουργού κόμικς Robert Crumb (γνωστός για τα Fritz the Cat και Keep On Truckin'), εξετάζοντας παράλληλα τα τραύματα της οικογένειάς του.

Η ταινία στο IMDB

12. Harlan County, USA (1976) της Barbara Topple

Η ταινία "Harlan County U.S.A." της Barbara Kopple κέρδισε το βραβείο Όσκαρ στην κατηγορία καλύτερου ντοκιμαντέρ τη χρονιά του 1976 και πραγματεύεται την "Απεργία Brookside" στην οποία 180 ανθρακωρύχοι και οι γυναίκες τους αντιστάθηκαν στους μεγαλοϊδιοκτήτες των ορυχείων στην Κομητεία του Harlan, το 1973.

Η ταινία στο IMDB

13. Don’t Look Back (D.A. Pennebaker)

Το "Don’t Look Back" είναι ένα ορόσημο cinéma verité ντοκιμαντέρ του 1967 σε σκηνοθεσία D.A. Pennebaker, που απαθανατίζει τον Bob Dylan κατά τη διάρκεια της τελευταίας ακουστικής περιοδείας του στην Αγγλία την άνοιξη του 1965. Η ταινία διάρκειας 96 λεπτών προσφέρει μια οικεία, αφιλτράριστη ματιά στον 23χρονο καλλιτέχνη στα παρασκήνια, στα δωμάτια ξενοδοχείων και στη σκηνή.

Η ταινία στο IMDB

14. Man With a Movie Camera (1929) του Dziga Vertov

Το "Man With a Movie Camera" είναι ένα σοβιετικό βωβό πειραματικό ντοκιμαντέρ του 1929 σε σκηνοθεσία Dziga Vertov, γυρίστηκε από τον αδελφό του Mikhail Kaufman και μοντάζ έκανε η Elizaveta Svilova. Δεν έχει ηθοποιούς ή σενάριο, παρουσιάζοντας ένα 24ωρο πορτρέτο "αστικής συμφωνίας" της αστικής ζωής σε σοβιετικές πόλεις όπως η Μόσχα, το Κίεβο και η Οδησσός. 

Η ταινία στο IMDB

15. O.J.: Made in America (2016) του Ezra Edelman

Το "O.J.: Made in America" είναι ένα αμερικανικό ντοκιμαντέρ του 2016, σε παραγωγή και σκηνοθεσία του Ezra Edelman για την ESPN Films και τη σειρά 30 for 30. Κυκλοφόρησε ως μίνι σειρά πέντε επεισοδίων και σε κινηματογραφική μορφή. 

Η ταινία στο IMDB

16. The Sorrow and the Pity (1969) του Marcel Ophuls

Το "The Sorrow and the Pity" είναι μια ταινία ντοκιμαντέρ του 1969 του Marcel Ophuls. Αποτελείται από δύο μέρη και το θέμα της είναι σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ της κυβέρνησης του Vichy και της ναζιστικής Γερμανίας κατά τη διάρκεια του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου. 

Η ταινία στο IMDB

17. Minding the Gap (2018) του Bing Liu

Το "Minding the Gap" είναι μια ταινία ντοκιμαντέρ του 2018 σε σκηνοθεσία Bing Liu και παραγωγή Liu και Diane Moy Quon μέσω της Kartemquin Films. Εξιστορεί τις ζωές και τις φιλίες τριών νεαρών ανδρών που μεγαλώνουν στο Ρόκφορντ του Ιλινόις, ενωμένοι από την αγάπη τους για το skateboard. 

Η ταινία στο IMDB

18. Stories We Tell (2012) της Sarah Polley

Το "Stories We Tell" είναι ένα καναδικό ντοκιμαντέρ του 2012 σε σενάριο και σκηνοθεσία της Sarah Polley και παραγωγή του Εθνικού Συμβουλίου Κινηματογράφου του Καναδά. Η ταινία εξερευνά τα μυστικά της οικογένειάς της - συμπεριλαμβανομένου ενός που σχετίζεται στενά με την ταυτότητα της ίδιας της Polley.

Η ταινία στο IMDB

19. Berlin: Symphony of a Great City (1927) του Walter Ruttmann

Το "Berlin: Symphony of a Great City" είναι μια ασπρόμαυρη γερμανική πειραματική βωβή κινηματογραφική ταινία σε σκηνοθεσία του Walter Ruttmann. Πρόκειται για φημισμένο έργο ιστορικής σημασίας και ορόσημου στην ιστορία του κινηματογράφου.

Η ταινία στο IMDB

20. Grizzly Man (2005) του Werner Herzog

Το "Grizzly Man" είναι ένα αμερικανικό ντοκιμαντέρ του 2005, σε σενάριο και σκηνοθεσία του Βέρνερ Χέρτζογκ. Εξιστορεί τη ζωή και τον θάνατο του λάτρη της αρκούδας και οικολόγο Timothy Treadwell και της κοπέλας του Amie Huguenard στο Εθνικό Πάρκο Katmai της Αλάσκας.

Η ταινία στο IMDB

21. Gimme Shelter (1970) των Albert & David Maysles and Charlotte Zwerin

Το "Gimme Shelter" είναι ένα αμερικανικό ντοκιμαντέρ του 1970 σε σκηνοθεσία Albert και David Maysles και Charlotte Zwerin που εξιστορεί τις τελευταίες εβδομάδες της περιοδείας των Rolling Stones το 1969 στις ΗΠΑ που κορυφώθηκε με την καταστροφική Free Concert στο Altamont και τη δολοφονία της Meredith Hunter.

Η ταινία στο IMDB

22. Original Cast Album: Company (1970) του D.A. Pennebaker

Το "Original Cast Album: Company" είναι ένα ντοκιμαντέρ του 1970 σε σκηνοθεσία D.A. Pennebaker. Δείχνει τη μακρά, επίπονη ηχογράφηση 15 έως 19 ωρών για την παράσταση του Stephen Sondheim στο Μπρόντγουεϊ [Company]. Στην ταινία πρωταγωνιστεί η Elaine Stritch καθώς εργάζεται σκληρά για να ηχογραφήσει το διάσημο τραγούδι της "The Ladies Who Lunch".

Η ταινία στο IMDB

23. Belfast, Maine (1999) του Frederick Wiseman

Το "Belfast, Maine" είναι ένα επικό ντοκιμαντέρ του 1999 σε σκηνοθεσία του Frederick Wiseman, το οποίο καταγράφει την καθημερινή ζωή, την εργασία και τις πολιτιστικές ρουτίνες μιας παράκτιας πόλης-λιμανιού της Νέας Αγγλίας σε διάρκεια περίπου τεσσάρων ωρών.

Η ταινία στο IMDB

24. I Am Not Your Negro (2016) του Raoul Peck

Το "I Am Not Your Negro" είναι ένα ντοκιμαντέρ του 2016 και ένα δοκίμιο κοινωνικής κριτικής σε σκηνοθεσία Raoul Peck, βασισμένο στο ημιτελές χειρόγραφο του James Baldwin, Remember This House. Με αφήγηση από τον ηθοποιό Samuel L. Jackson, η ταινία εξερευνά την ιστορία του ρατσισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες μέσα από τις αναμνήσεις του Baldwin από ηγέτες του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα όπως ο Medgar Evers, ο Malcolm X και ο Martin Luther King Jr., καθώς και τις προσωπικές του παρατηρήσεις για την αμερικανική ιστορία. Το ντοκιμαντέρ ήταν υποψήφιο για το βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ στα 89α Βραβεία Όσκαρ και κέρδισε το βραβείο BAFTA για το Καλύτερο Ντοκιμαντέρ.

Η ταινία στο IMDB

25. The Fog of War (2003) του Errol Morris

Το "The Fog of War" είναι μια αμερικανική ταινία ντοκιμαντέρ του 2003 για τη ζωή και την εποχή του πρώην υπουργού Άμυνας των ΗΠΑ Ρόμπερτ ΜακΝαμάρα, που απεικονίζει τις παρατηρήσεις του για τη φύση του σύγχρονου πολέμου.

Η ταινία στο IMDB